DİYETTE DOĞRU VE YANLIŞLAR
Diyet yaparken doğru bildiğiniz yanlışlar, yanlış bildiğiniz doğrular. Bu yazıda sorguluyor ve bilgilerinizi test ediyoruz.
Zayıflama konusunda bildikleriniz ne kadar doğru, ne kadar yanlış?
Sebze ve meyve yiyor, maydanoz suyu içiyor, lahana çorbası ile hayatınızı geçiriyorsunuz. Kendinizi bir sağlık görevlisi kadar bilgili hissediyorsunuz. Peki, zayıflamak için gerekli bilgileri doğru bir şekilde biliyor musunuz?
Televizyondaki diyet programlarını kaçırmıyor, uzmanların yazılarını kesip saklıyorsunuz. Ancak sormanız gereken soru şu: Bize gerçek diye öğretilenler gerçekten gerçek mi? Bu bir demagoji (lafebeliği) değil. Bilim her zaman gerçeği bulamaz. Bilimden elde edilen sonuçlar; tekrarlanabilir, kesin, makul ve geçerli sonuçlardır. Gerçek midir? Bunu her zaman bilemeyiz. Bu yüzden bir gün size “doğru” diye öğretilenlerin ileri zamanlarda daha fazla ilmi araştırma yapılması ve yeni verilerin yorumlanması sonucunda “yanlış” olduğu açığa çıkabilir. Bu yüzden bir gün çikolatanın çok zararlı olduğunu okuyup, 3 yıl sonra çikolatanın faydalarını okumanız ve artık diyette olmaz ise olmazlar arasına girdiğini görmeniz şaşırtıcı değil. Aynı şekilde kolesterol yükselten gıda olarak bilinen yumurtanın aklanması olayı buna net bir örnektir. Bu yıl sizi zayıflatmaya uğraşan bir uzmanın söylediklerinin geçen yıl sizi zayıflatmaya uğraşan bir uzman ile ters düşmesi de sık rastlanan bir durumdur. Uzmanlar bir grip aşısı konusunda bile fikir birliği içinde değiller. Kaldı ki diyet ve zayıflama gibi karmaşık ve net olmayan bir konuda aynı fikirde olsunlar. Sizin yapacağınız bu grip aşısı meselesinde olduğu gibi bir uzman seçmek ve onun rehberliğinde zayıflamaya başlamak, harici müdahalelere kulaklarınızı tıkamak.
Doç. Dr. Ahmet Selçuk Can
Endokrinoloji ve Metabolizma Uzmanı
KENDİNİZİ TEST EDİN
Zayıflamak için bildiğiniz bilgilerin ne kadarı doğru? Bildikleriniz kilo verebilmek için yeterli mi? Bilginizi test edin:
(Soruların cevaplarını ve değerlendirme bölümünü aşağıda okuyabilirsiniz.)
SORU 1: Diyet yapan herkes, her gün düzenli multivitamin almalı mıdır?
a) Evet b) Hayır
SORU 2 : Çok yağlı yiyecekler, çok proteinli yiyeceklerden daha doyurucu mudur?
a) Evet b) Hayır
SORU 3 : Diyetteyken ufak kaçamaklar yapmak için, egzersiz sonraları ideal midir? Kalorileri hemen yakar mısınız?
a) Evet b) Hayır
SORU 4: Yemek yemeyi, kendinizi doymuş hissettiğinizde bırakmalı mısınız?
a) Evet b) Hayır
SORU 5 : Akşam saat 19.00’den sonra alınan kaloriler, öncesinde alınanlara göre daha kolay mı yağa döner?
a) Evet b) Hayır
SORU 6 : Yemek yeme alışkanlığınızı değiştirdiğinizde ve daha az yemek yediğinizde mideniz küçülür mü?
a) Evet b) Hayır
SORU 7 : Bir öğünü atlamak, zayıflamak için en kolay yoldur mudur?
a) Evet b) Hayır
SORU 8 : Bazı yağlar diğerlerinden daha sağlıklı olsa da, hepsi kilonuza aynı şekilde mi etki eder?
a) Evet b) Hayır
SORU 9 : Bir ürünün paketinde ‘yağ içermez’ ibaresi varsa, o üründe yağ yok mudur?
a) Evet b) Hayır
SORU 10 : Hareketli bir mesleğiniz varsa, egzersiz yapmanıza gerek yok mudur?
a) Evet b) Hayır
SORU 11 : Meyve suları, gazlı içeceklerden daha mı az şeker ve kalori içerir?
a) Evet b) Hayır
CEVAP 1 : HAYIR. Obezitenin kaynağı fazla kalori ve besin almaktır. Zaten fazlası ile vitamin ve mineral alıyorsunuz. Vitamin, özellikle B vitamini zayıf kişilere kilo almaları için verilir. Vitamin yüklemesi yaparak kilo vermenizi zorlaştırmayın.
CEVAP 2 : EVET. Yağların sindirimi protein ve karbonhidratlara göre daha uzun sürer. Yağlı gıdaların midede kalış süresinin proteinlerden daha uzun olması doygunluk hissini arttırır. Araştırmalar yemeklere bir miktar yağ eklemenin psikolojik olarak da tatmin edici olduğunu göstermekte. Yağlar her gün yiyeceklerden aldığınız kalorinin yüzde 20-25’ine karşılık gelmeli.
CEVAP 3 : EVET. Metabolizmamız spordan 30–45 dakika sonra dahi yağ yakma modunda olabiliyor. Eğer çok fit bir vücudunuz varsa, sporcuysanız bu süre 1 veya 2 saate kadar uzayabiliyor. Canınız kaçamak yapmak istiyorsa bunu bu süre içinde yapmanızın faydası var.
CEVAP 4 : EVET. Beynin mideden doyma sinyallerini alması için en az 20 dakika gerekiyor. Bu süre obezlerde 30 dakikaya kadar çıkabiliyor. Kendinizi tam doymuş hissettiğinizde zaten aşırı beslenmiş bir halde oluyorsunuz. Besinleri yavaş çiğneyin. Kendinizi aç hissetmediğiniz, fakat başka bir şeyleri de rahatça yiyebileceğinizi düşündüğünüz noktada durun!
CEVAP 5 : EVET. Kalori hesabı yapmak, hesaba uymayıp kalorileri aldıktan sonra bir işe yaramaz! Geç yemek iki sebepten kilo aldırır. Birincisi vücudunuzun metabolik hızı o saatlerde düşmüş olacaktır. İkincisi geç saatlerde açlık çekene kadar beklerseniz, kurt gibi acıkıp normalde yiyeceğinizden de fazla yiyecek tüketebilirsiniz.
CEVAP 6 : EVET. Yapılan araştırmalar, sindirim sistemimizin, farklı besin miktarlarına, farklı tepkiler verdiğini ortaya koyuyor. Kendinizi daha küçük porsiyonlara alıştırdığınızda artık büyük porsiyonları mideniz kabul etmiyor. Otomatikman daha az yemekle doyuyorsunuz.
CEVAP 7 : HAYIR. Öğün atlamak akıllıca bir şey değildir. Kilolu bir kişinin açlık sinyalleri bozulmuştur. Çok acıktığında önüne ne koyulursa yer hale gelir. Diyet yapmak ile bozulan tok hissetme sinyalleri düzeltilebilir. Düzenli olarak 3–4 saat arayla beslenilmelidir. Hipoglisemi yani kan şekeri düşenlerde bu süre 2–3 saatte bir de olabilir.
CEVAP 8 : EVET. Zeytinyağı veya içinde doymamış yağ bulunan; fındık, fıstık, avokado gibi besinleri tüketirseniz, kilo almamış aksine korumuş olursunuz. İçinde doymuş yağ bulunan kırmızı et, peynir ya da tereyağı gibi yiyecekler ise fazla kilo olarak depolanmaya daha yatkındır. Ancak vücudun katı yağa da ihtiyacı olduğu unutulmamalıdır. Yağların farkı iyi kolesterol ve kötü kolesterole etkileridir. Tereyağı kötü kolesterolü arttırır. Mısırözü ve ayçiçeği yağı kötü kolesterolü (LDL) azaltır ancak iyi kolesterol HDL’ yi değiştirmez. Zeytinyağı idealdir. LDL’ yi (kötüyü) azaltır, HDL (iyiyi) arttırır. Ancak tüm yağların gram başına kalorisi aynı olduğu için hepsi kilonuza aynı etkiyi yapar.
CEVAP 9 : EVET. Diyet ürünleri gerçekten yağ içermez. Ancak bu ürünler normallerine göre daha az da olsa kalori içerirler. 100 gr. tam yağlı süt ve 0 yağlı süt arasında 10–30 kalori arası fark eder. Diyet ürünleri de fazla tüketmek sorun yaratabilir.
CEVAP 10 : HAYIR , gerek vardır. Yağ yakmak için tempolu spor yaparak maksimum kalp atım hızınızın %60 ile 70’ine çıkmalısınız. Bir tarla işçisi veya bir beden eğitimi hocasının aktivitesiyle masa başında oturan bir bankacı arasında fark var. Kilo problemi olan bir kişinin günlük aktivite düzeyi ne olursa olsun, en az 400–500 kalorilik bir egzersiz yapması iyi olur. Bu da 1 saatlik hızlı tempolu yürüyüş demektir. Haftada 2 veya 3 gün tempolu egzersiz yapmalısınız.
CEVAP 11 : HAYIR. Bir bardak kola bir bardak elma suyundan 15 kalori daha az enerji içeriyor. İki içeceğin şeker oranı hemen hemen aynıdır. Meyve suyunda koladan daha fazla vitamin var. Fakat diyet yapanlar için, meyvenin suyunu içmektense kendisini yemek daha iyi. Meyveler daha az kalorili ve lifli olmasının yanı sıra, çiğnendiği için daha fazla doygunluk hissi verir.
DEĞERLENDİRME :
- 1, 3, 6, 11 numaralı soruları yanlış cevapladıysanız: televizyonda çıkan her uzmana ve diyet dedikodularına inanmaya meyillisiniz!
- 2, 4, 7 numaralı soruları yanlış cevapladıysanız: Belki de doğru yiyecekleri seçmiyorsunuz. Yanlış diyet yapmadığınızdan emin olun.
- 5, 8, 9, 10 numaralı soruları yanlış cevapladıysanız, Temel beslenme bilgisi eksikliği yüzünden zayıflama çabanız boşa çıkıyor. Bir uzmana danışmak oldukça pratik bir çözüm...
- Hepsi doğru! Tebrikler! Sağlıklı beslenme alışkanlığı edinmişsiniz. Diyetinize devam edin...
Kaynak: Diyet Uzmanı Dr. FERYAL ELVERDİ tarafından hazırlanan testten kısmen yararlanılmıştır.
